H διαχρονική δύναμη της προπαγάνδας

Με την ανάπτυξη μιας νέας επιστήμης της ψυχαναλυτικής ή οποία προϊόντος του χρόνου γιγαντώθηκε και αποδεσμεύτηκε από την ιατρική, δόθηκε η δυνατότητα σε όλους τους πολίτες να διοχετεύσουν τον εσωτερικό τους κόσμο και να θεραπεύσουν αόρατες πληγές του εαυτού τους που χρόνια τους ταλανίζουν. Εκμεταλλευόμενοι τη νέα επιστήμη όμως οι κρατούντες προσπάθησαν μέσω της ψυχολογίας να εκμαιεύσουν τις πεποιθήσεις των απλών ανθρώπων με απώτερο σκοπό να τους χειραγωγήσουν και να τους κατευθύνουν με ευθείς και πλαγίους τρόπους υπέρ τους . Αυτή η τεχνική που βασίστηκε σε υπερσύγχρονες επιστημονικές έρευνες αλλά και στην ανεξέλεγκτη δράση των ΜΜΕ έγινε  γνωστή ως προπαγάνδα (propagare  σημαίνει διαδίδω στα λατινικά) και αποτέλεσε ένα σημαντικό όπλο στις προθέσεις των εκάστοτε οικονομικών πολιτικών και θρησκευτικών ταγών να διασφαλίσουν την κυριαρχία τους στη δημοσία σφαίρα διαμορφώνοντας τις συνειδήσεις του λαού κατά το δοκούν. Δίχως αμφιβολία τα σημαντικότερα γεγονότα του προηγουμένου και του τρέχοντος αιώνα βασίστηκαν στην προπαγάνδα, ενώ αν θέλαμε να αναδράμουμε ιστορικά σε αυτήν δεν θα μπορούσαμε να παραλείψουμε την άνθηση του ναζισμού στη Γερμανία , ιδεολογίας που ευαγγελιζόμενη καλύτερες μέρες  για το καταρρακωμένο απ΄ την ήττα του στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο γερμανικό έθνος εκμεταλλεύτηκε την αδυναμία της  Δημοκρατίας της Βαϊμάρης  να ξεπεράσει τους σκοπέλους που επακολούθησαν την κατάργηση της γερμανικής αυτοκρατορίας και τους επαχθείς όρους της συνθήκης των Βερσαλλιών (1919). Ενώ σημαντικός δίαυλος για τη διάδοση του εθνικοσοσιαλισμού και του αντισημιτισμού στη γερμανική κοινωνία αλλά και την ίδρυση και λειτουργία του Γ’ Ράιχ υπήρξε ο Πάουλ Γιόζεφ Γκαίμπελς (1897- 1945) υπεύθυνος προπαγάνδας του Εθνικοσιαλιστικού, Γερμανικού Εργατικού Κόμματος και μετέπειτα υπουργός Διαφώτισης και προπαγάνδας του Χίτλερ(1933-1945). Ο ίδιος ο Φύρερ εξήρε τη δύναμη της προπαγάνδας  δηλώνοντας τα εξής «Χάρις στην Προπαγάνδα πήραμε την εξουσία. Αυτή μας επέτρεψε να την διατηρήσουμε. Και αυτή θα μας δώσει την δυνατότητα να κατακτήσουμε τον κόσμο. Η Προπαγάνδα είναι το τρομερότερο πολεμικό όπλο στα χέρια εκείνου πού ξέρει να την χρησιμοποιεί». Ενώ λόγω της δράσης του Γκαίμπελς που συνέβαλε τα μέγιστα σε εκδηλώσεις λογοκρισίας όπως καύσεις βιβλίων το καθεστώς εδράστηκε και κατεύθυνε τις μάζες υιοθετώντας τη θεωρία της άριας φυλής που εισήγαγε ο Λίστ στις αρχές του 200υ αιώνα και υποθάλποντας το μίσος για τους αντιφρονούντες εβραίους, νέγρους,  ομοφυλόφιλους , τσιγγάνους και άτομα με ειδικές ανάγκες τόνωσε την εθνική υπερηφάνεια των Γερμανών προσαρμόζοντας στα δεδομένα του Γ’ Ράιχ τη νιτσεϊκή θεωρία του υπερανθρώπου προκειμένου να αναβιώσει η Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία που ίδρυσε ο Όθων το 969 μ.Χ και η ένδοξη δράση του Πρώσου πολιτικού Όττο Φον Μπίσμαρκ που συνέβαλε στην ενοποίηση της Γερμανίας το 1871. Μετά την πτώση των ναζιστών υιοθετήθηκε ο όρος γκεμπελισμός που κατέστη συνώνυμο της προπαγάνδας δίδοντας της αρνητική χροιά.

Το βράδυ της 10ης  Μαΐου του 1933, 70.000  άνθρωποι μαζεύτηκαν στην πλατεία της Όπερας του Βερολίνου. Μπροστά στα έκπληκτα μάτια τους, φοιτητές με κάρα και φορτηγά κουβαλούσαν χιλιάδες βιβλία, μεταξύ αυτών έργα επιφανών γερμανών συγγραφέων, ποιητών και φιλοσόφων (Ρέμαρκ, Μαν,Τίνγκελνατς  για να τα κάψουν. Ο ναζιστής φοιτητής Χέρμπερτ Γκούτγιαρ, μόλις 23 χρονών, έβγαλε μια σύντομη ομιλία γεμάτη μίσος. «Παραδίδω στη πυρά ότι είναι αντιγερμανικό» είπε καταχειροκροτούμενος.

Διεισδύοντας τώρα στα εγχώρια χωρικά ύδατα δεν μπορούμε να παραγνωρίσουμε τη διαχρονική δύναμη της προπαγάνδας.  Μετά την εισβολή των Γερμανών στην Ελλάδα τον Απρίλιο του 1941 και την υπογραφή του τριπλού Πρωτοκόλλου συνθηκολόγησης της Ελλάδος με τις τρεις δυνάμεις κατοχής (Γερμανία, Ιταλία, Βουλγαρία) από τον  στρατηγό Γεώργιο Τσολάκογλου , η νεοπαγής κυβέρνηση Εμμανουήλ Τσουδερού (ανέλαβε καθήκοντα μετά την αυτοκτονία του Αλέξανδρου Κορυζή τη 12^η μέρα της τουρκικής εισβολής) ανήμπορη να αντιδράσει κατέφυγε αρχικά στην Κρήτη και μετά την κατάληψη της στο Κάιρο έχοντας την ασφάλεια των Βρετανών συμμάχων επαινούσε τους βρετανούς συμμάχους  και υπονόμευε τη δράση των ανταρτών του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ παραγνωρίζοντας τις νίκες τους εναντίον των κατακτητών φοβούμενη τη μεγάλη λαϊκή απήχηση του κινήματος τους ακόμα και στα συντηρητικότερα τμήματα του πληθυσμού (στον ΕΛΑΣ είχαν εισχωρήσει ακόμα και ιερείς , χωροφύλακες, αστυνομικοί και στρατιωτικοί ακόμα και βασιλόφρονες και αντικομμουνιστές γοητευμένοι απ΄τις διακηρύξεις του Καπετάνιου του λαικού στρατού Άρη Βελουχιώτη για εθνική και λαϊκή κυριαρχία δίχως την επέμβαση ξένων παραγόντων την ώρα που η ηγετική ομάδα του ΚΚΕ  υποταγμένη στη γραμμή της Μόσχας προσπαθούσε να υποβαθμίσει τον Άρη δεδομένης της ιδιόμορφης αντιχιτλερικής συμμαχίας Βρετανών και Σοβιετικών και να συμμαχήσει με την ελληνική κυβέρνηση. Λίγα χρόνια μετά η θριαμβεύτρια του αδελφοκτόνου εμφυλίου σπαραγμού  Δεξιά προσπάθησε να περιορίσει την απήχηση της ΕΔΑ στα λαϊκά στρώματα ακολουθώντας απηνή πολιτική κατά της Αριστεράς που πέραν των φυλακίσεων, των εξοριών και της νοθείας κατέφυγε και στην προπαγάνδα για να διατηρήσει τα κεκτημένα τρομοκρατώντας τους Έλληνες με τη φράση «οι κομμουνιστές θα σας πάρουν τα σπίτια» . Είκοσι χρόνια πιο μετά , ένα νέο κόμμα προπαγάνδιζε την πολυπόθητη Αλλαγή υποσχόμενη ένα κράτος πρόνοιας και αλληλεγγύης για όλους . Η ρητορική του ιδρυτή του Ανδρέα Παπανδρέου έγινε προσφιλής σε πολλούς Έλληνες που κατά τη διάρκεια των δίσεκτων χρόνων της μετεμφυλιακής δημοκρατίας και της δικτατορίας των Συνταγματαρχών βρίσκονταν στο περιθώριο ζητώντας εναγωνίως να πάψει η συστηματική καχυποψία προς το πρόσωπο τους και να κατασιγαστούν τα πάθη που συντηρούσε η επάρατη όπως τη χαρακτήριζαν Δεξιά. Αποτιμώντας εκ των υστέρων όμως την «Αλλαγή» που στόχευε να βάλει την Δεξιά στο χρονοντούλαπο της ιστορίας δίχως αμφιβολία το ΠΑΣΟΚ παρά τα προ το 1981 επαναστατικά κηρύγματα της λαϊκής κυριαρχίας και της εθνικής κυριαρχίας, της αντιαμερικανικής και αντιευρωπαϊκής ρητορικής και  τα πορτραίτα του Μαρξ και του Έγκελς που στόλιζαν τα κομματικά γραφεία άφησε πίσω του ένα πελατειακό κράτος που πούλησε την ψήφο του για μια θέση στο Δημόσιο. Αφήνοντας στο περιθώριο τον πρωτογενή και το δευτερογενή τομέα παραγωγής . ωστόσο βιώνοντας τις συνέπειες της γενικευμένης κρίσης αξιών απαγκιστρώθηκε απ΄ το κίνημα καθώς το χρεοκοπημένο κίνημα στράφηκε σε συντηρητικότερες θέσεις δεν μπορεί να προβεί σε άλλες παροχές.  Ενώ συν τοις άλλοις το «σοσιαλιστικό κίνημα» ελέγχεται γιατί προσπάθησε να προπαγανδίσει στην ελληνική κοινωνία την κουλτούρα της υπερκατανάλωσης και της επίπλαστης ευθύνης στα τέλη της δεκαετίας του 80 και τις αρχές του 90 μέσω των ευτελών περιοδικών του δεδηλωμένου Πασόκου και φίλου του ινστρούxτορα Κώστα Λαλιώτη Πέτρου Κωστόπουλου, ο οποίος μετά την επιχειρηματική του χρεοκοπία  στράφηκε στο χώρο της τηλεοράσεως για να ολοκληρώσει το αμφιλεγόμενό του έργο . Ερχόμενοι  στο σήμερα και παρά τη γιγάντωση της κρίσης αξιών και του ανηλεούς ευτελισμού της χώρας στο διεθνές γίγνεσθαι η κρατική και παρακρατική προπαγάνδα δρέπει δάφνες. Πριν λίγες μέρες ο πρωθυπουργός της χώρας προκειμένου να αποτρέψει την εκλογική καθίζηση της ΝΔ στις επικείμενες τριπλές εκλογές, έκανε λόγο για πρωτογενές πλεόνασμα και για άμεση παροχή κοινωνικού μερίσματος σε πολυάριθμους αναξιοπαθούντες συμπολίτες μας στους οποίους περιλαμβάνονται οι αστυνομικοί και οι στρατιωτικοί που είναι απαραίτητοι  στην κυβέρνηση για να αποτρέψουν ενδεχόμενες λαϊκές αλλαγές και παράλληλα δεδομένου του συντηρητισμού τους  στρέφονται προς τη συγκάτοικο πλέον στη δεξιά πολυκατοικία εθνικιστική Χρυσή Αυγή. Την ίδια περίοδο ανερυθρίαστος ο κυβερνητικός εταίρος του Σαμαρά Ευάγγελος Βενιζέλος προσπαθεί να τρομοκρατήσει την κοινή γνώμη, δηλώνοντας ότι σε περίπτωση εκλογικής αποτυχίας της  Ελιάς (που συνιστάται από το παραπαίον ΠΑΣΟΚ, την πρωτοβουλία των φθαρμένων 58 και το κόμμα του Ανδρέα Λοβέρδου που όπως θυμόμαστε εξελίχθηκε σε Μάρθα Βούρτση των κυβερνήσεων  ΓΑΠ και Παπαδήμου) θα αποχωρήσει από την κυβέρνηση.  Για το τέλος ας κάνουμε μια μικρή αναφορά στο έργο των ιδιωτικών ΜΜΕ , τα οποία δίχως αμφιβολία λειτουργούν  όχι μόνο για να εξυπηρετήσουν τη δράση επιχειρηματιών με κορωνίδα των εθνικό εργολάβο Γ. Μπόμπολα (π.χ. υποστήριξη της επένδυσης στις Σκουριές) αλλά και για να υποστηρίξουν με θέρμη την κυβερνητική πολιτική μέσω χαλκευμένων δελτίων ειδήσεων και εκπομπών με καλεσμένους τηλεοπτικούς αστέρες όπως ο άλλοτε τσεκουροφόρος και διάδοχος του Μιχαλολιάκου στη ηγεσία της νεολαίας της παπαδοπουλικής Ε.Π. ΕΝ. Μάκης Βορίδης, ο εθνικός μας μπουμπούκος και ο λαλίστατος και συχνά προκλητικός Θεόδωρος Πάγκαλος ενώ η κυρία Σπυράκη που γράφει στα παλαιότερα των υποδημάτων της τη δημοσιογραφική δεοντολογία είναι υποψήφια ευρωβουλευτής της ΝΔ ενώ εν μια νυκτί αποπέμπονται ή παραιτούνται «αντιμνημονιακοί» δημοσιογράφοι του ΣΚΑΪ του Αλαφούζου (Χατζηστεφάνου, Ακριβοπούλου) .  

Στο επόμενο σκέλος του άρθρου μας θα εξετάσουμε α) με ποιες μεθόδους επιτυγχάνεται η προπαγάνδα β) πως μπορούμε να την αντιμετωπίσουμε.

α) Μέθοδοι επίτευξης της προπαγάνδας

1. Αυθαίρετες γενικεύσεις.

Για παράδειγμα, ο Μουράτ που ζει στην Ελλάδα σκότωσε τον Τάκη, συνεπώς όλοι οι μετανάστες που ζουν στην Ελλάδα είναι δολοφόνοι!

Αυτό ονομάζεται αυθαίρετη γενίκευση και είναι υπεύθυνη για πολλές προκαταλήψεις που έχουμε σήμερα. Το συμπέρασμά της είναι τελείως αυθαίρετο και δεν δικαιολογείται καθώς από ένα μέρος εξάγεται συμπέρασμα για το όλον.

2. Προφητείες και καταστροφολογίες.

Όταν κάποιος πρέπει να χαλιναγωγήσει έναν ολόκληρο λαό, ένα από τα πιο εύφορα μέσα είναι να τον φοβίσει. Θυμίζω τον πανικό που είχε επέλθει από τον ιό H1N1, την έκρηξη στα εργοστάσια της Φουκοσίμα , την απόδαρση του Σάββα Ξηρού .Φυσικά αυτό δεν παίρνει μόνο τέτοιου είδους διαστάσεις, μπορεί να αγγίξει και τα όρια της παράνοιας, όπως "το 2000 ή το 2012 θα έρθει το τέλος του κόσμου γιατί το είπαν οι Νοστράδαμος και οι Μάγια.

3. Συνεχής επίκληση στο συναίσθημα και έντονος λαϊκισμός.

Βασική μέθοδος, όταν δεν υπάρχουν επιχειρήματα που να συνάδουν με την λογική επιχειρήται η συναισθηματική φόρτιση του τηλεθεατή με βαρύγδουπες εκφράσεις και χρήση Α' πληθυντικού προσώπου. "Είναι μεγάλος ο Γολγοθάς που έχουμε να περάσουμε"/.

Το Α' πληθυντικό πρόσωπο χρησιμοποιείται για να περάσει το μήνυμα ότι δεν θα το περάσει ο λαός μόνος του αλλά όλοι μαζί (;). Χρησιμεύει δηλαδή για να περάσει το μήνυμα της ταύτισης.

4. Ευφημισμός

Το πιο εύκολο πράγμα για να περάσει κάποιος υποσυνείδητα τα μηνύματα που θέλει και είναι επίπονα, μπορεί να το κάνει με ευφημισμό. Αντί η κυβέρνηση να πει ότι θα βάλει φόρους, θα χρησιμοποιήσει την έκφραση "αύξηση των κρατικών εσόδων"

Οι πολίτες δεν είναι συνηθισμένοι στο να σκέφτονται με αυτόν τον «πονηρό» τρόπο εξαιτίας της πλύσης εγκεφάλου.

5. Παραποίηση γεγονότων

Ένα από τα πιο δύσκολα γνωρίσματα που μπορούμε να αντιληφθούμε. Τα γεγονότα εδώ παρουσιάζονται με μία τελείως διαφορετική οπτική η οποία πολλές φορές δεν υφίστατο για να εξυπηρετήσουν φυσικά σκοπούς κυρίως πολιτικούς.

Ας αναφέρουμε όμως και μερικά παραδείγματα...

Τον Οκτώβριο του 2008, έγινε η δολοφονία του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου, πολλοί βιάστηκαν να τον χαρακτηρίσουν αναρχικό ενώ εκμεταλλευόμενοι την εξέγερση που ακολούθησε τη δολοφονία του έκαναν λόγο για πλήρη καταστροφή της πρωτεύουσας, εστιάζοντας σε σπασμένα καταστήματα ή το πυρπολημένο χριστουγεννιάτικο δέντρο του Δήμου Αθηναίων και άφησαν στα αζήτητα ειρηνικές πορείες στις πλατείες ή συνθήματα για απονομή της δικαιοσύνης.

β) Τρόποι αντιμετώπισης της προπαγάνδας

Ελεγχος των μηνυμάτων, να επιλέγει μόνο ορισμένα στοιχεία, να κρίνει και να αποφεύγει την παθητική αποδοχή και την εύκολη μίμηση

Προσεκτική επιλογή των πηγών ενημέρωσης, εναλλαγή τους ώστε να έχει σφαιρική θεώρηση των πραγμάτων

Συλλογική αντίδραση στην παραπληροφόρηση, άσκηση κριτικής και δημοσιοποίησής της και απόρριψη των μη ποιοτικών εκπομπών

Ενημέρωση για τον τρόπο λειτουργίας των ΜΜΕ, επαρκής αναγνώστης και εικονικά αλφαβητισμένος τηλεθεατής.

Η Πυθαγόρεια φιλοσοφία παροτρύνει το μαθητή να ρίξει φως στο άδυτο, να φέρει όλα αυτά που έχουν συσσωρευτεί εκεί στην επιφάνεια και να τα αντιμετωπίσει για να υπάρξει αρμονία. Είναι πολύ εύκολο να πούμε «απεταξάηιν την προπαγάνδα» εάν, μένουμε ήρεμοι όταν μας βομβαρδίζουν με ειδήσεις, ψάχνουμε μόνοι μας αυτό που μας ενδιαφέρει και το σημαντικότερο δεν αποσπάμε την προσοχή μας από τα υπαρκτά προβλήματα, τις πραγματικές μας ανάγκες ως ανθρώπινο είδος και τις πρωταρχικές αξίες της ζωής μας. Στο χέρι μας είναι να μπορέσουμε να ζήσουμε ελεύθερα μακριά από το «Μάτριξ» που έχουν δημιουργήσει οι προπαγανδιστές.

Απόσπασμα συνέντευξης του Τσόμσκυ, στο ζήτημα των μηχανισμών προπαγάνδας από τα ΜΜΕ σε ερώτηση δημοσιογράφου: Τι μπορούν να κάνουν οι άνθρωποι για να διαρρήξουν αυτό το περίπλοκο και καλλωπιστικό πλαίσιο της προπαγάνδας και να φτάσουν πραγματικά στην αλήθεια;

Τσόμσκυ: Αυτό που έχει να κάνει κανείς είναι να υιοθετήσει απέναντι στους θεσμούς του, συμπεριλαμβανομένων των ΜΜΕ, των περιοδικών, των σχολείων και των κολλεγίων, την ίδια ορθολογική κριτική στάση που παίρνει απέναντι στους θεσμούς οποιασδήποτε άλλης εξουσίας. Η Θέληση να χρησιμοποιήσει κάποιος τη δική του έμφυτη νοημοσύνη και την κοινή αντίληψη για να αναλύσει, να εξετάσει λεπτομερώς και να συγκρίνει τα δεδομένα με τον τρόπο που αυτά παρουσιάζονται, πραγματικά αρκεί.

Αν τα σχολεία κάνουν τη δουλειά τους, την οποία βεβαίως δεν κάνουν, αλλά θα μπορούσαν, εφοδιάζουν τους ανθρώπους με τα μέσα της πνευματικής αυτοάμυνας. Θα αφιερώνονταν με μεγάλη ενεργητικότητα και εργατικότητα ακριβώς σ’ εκείνα τα πράγματα για τα οποία μιλάμε, έτσι ώστε οι άνθρωποι που μεγαλώνουν σε μια δημοκρατική κοινωνία να έχουν τα μέσα μιας πνευματικής αυτοάμυνας απέναντι στο σύστημα.

Αυτό σημαίνει ότι κατά κάποιον τρόπο οι άνθρωποι δεν έχουν αναλάβει αυτό το καθήκον από μόνοι τους. Δεν πιστεύω πως πραγματικά είναι κάτι το πολύ δύσκολο. Πιστεύω πως μόλις κάποιος αντιληφθεί όσα συμβαίνουν και θέλει να κάνει το πρώτο βήμα για την υιοθέτηση μιας στάσης, που είναι απλώς εκείνη της κριτικής ευφυΐας απέναντι σε οτιδήποτε διαβάζει στην πρωινή εφημερίδα, στην αυριανή ή σε οτιδήποτε και ανακαλύψει τις ιδιοποιήσεις που υποκρύπτονται, τις αναλύσεις, ξαναλογαριάσει τα δεδομένα με την έννοια αν ανταποκρίνονται ή όχι στην πραγματικότητα, και δεν τα βλέπει σαν απλές αντανακλάσεις του παραμορφωτικού πρόσματος του συστήματος της προπαγάνδας. Αμέσως μόλις κάποιος κάνει κάτι τέτοιο, ο κόσμος μάλλον ξεκαθαρίζει. Τότε μπορεί να γίνει ελεύθερο άτομο, όχι απλώς ο σκλάβος κάποιου συστήματος κατήχησης και ελέγχου.[1]

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Στην καθημερινή ζωή μας, ως δέκτες, δεχόμαστε πλήθος ειδήσεων και πληροφοριών. Πρέπει να αντισταθούμε στη λογική κάποιων ότι το μυαλό μας είναι «χωματερή πληροφοριακών απορριμμάτων». Η αντίσταση σε αυτή την πνευματική μόλυνση είναι ίσως η καλύτερη άμυνα στην ανθρώπινη αλλοτρίωση που επιβάλλει η καταναλωτική «πληροφόρηση». Και το σημαντικότερο, όπως λέει μια ρωσική παροιμία «μην τα βάζεις με τον καθρέπτη, αν το πρόσωπό σου είναι στραβό». Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι τα ΜΜΕ είναι ο καθρέπτης της κοινωνίας και ακόμα κι όταν είναι παραμορφωτικός, το αρχικό είδωλο (κοινωνία) δεν παύει να είναι κακόμορφο, στραβό κι ανάποδο. Δεν σπάμε λοιπόν τον καθρέπτη αλλά πρώτα αλλάζουμε το είδωλο.[2]

 Eπιμέλεια: Κ.Π. Κωστέας

---

[1] http://www.terrapapers.com/?p=23345

[2] http://www.millap.gr/?page_id=191